# Projectie-master-spec · bronhoogte, planning en expliciete Wissels ## LEX-zijde vanaf v3.1.0-rc.10 De canonieke LEX-zijde blijft West. Config kan de volledige assenruimte direct naar Oost, Noord of Zuid oriënteren. De uiting leest op West/Oost altijd boven→beneden en op Noord/Zuid altijd links→rechts. De boom ligt aan de binnenzijde van het veld; bij Noord en Zuid ontspringt S/Clause links. `forward`/`naar voren in de uiting` is de semantische bewegingsrichting: geometrisch omhoog op West/Oost en naar links op Noord/Zuid. Zij vervangt `upward` als algemene regelnaam; `upward` blijft alleen een eigenschap van de verticale presentaties. Flip en LEX-zijde zijn onafhankelijke operaties. Normatieve projectiespecificatie voor OpenGraph Lite Viewer `v2.0.0-rc.45`. ## 0a. Uiting en kernzinnen Een uiting bestaat uit één of meer verknoopte kernzinnen (`S` of `CLAUSE`). LEX is het ultieme resultaat en toont de complete zichtbare uiting; SYN de syntactische constructie; LOG de deelnemers, functies en relaties. Referentidentiteit, causale inbedding, rol-flip en impliciete subjecten worden als uitingmetadata opgeslagen en bij OGN-export/import bewaard. De vijf uitingen worden in **Anafoor · multi-OGN** daadwerkelijk getekend als twee afzonderlijke kernzinbomen: `K1` boven `K2`. Iedere kernzin volgt `S → NP, VP` en `VP → NP, V`. De onafhankelijke LEX-realisatie mag hiervan afwijken, bijvoorbeeld `JAN SLAAT JEK` bij een onderliggende VP-volgorde `JEK, SLAAT`; bron- en doelhoogte worden expliciet in de projectielijn bewaard. Iedere ouder splitst visueel naar een linker- en rechterkind. Iedere boomtak volgt de schuine richting tussen twee vrije OpenGraph-knopen: bron en doel hebben verschillende `x` én `y`. Inkorting gebeurt langs de lijnrichting, nooit uitsluitend boven/onder; compacte knoopsymbolen mogen de takken niet afvlakken. Alleen gedeclareerde anaforen mogen verticaal zijn. De horizontale en verticale rastermaat zijn afzonderlijk instelbaar; raster, knopen en projecties delen steeds dezelfde actuele celmaten. Config-Flip bestaat uitsluitend in Language Tree en Anafoor/multiple Language Trees. Zij spiegelt bomen zonder ouder-kindrelaties, LEX-woordvolgorde of referentidentiteit te wijzigen: structuur, ruimtelijke richting en woordvolgorde zijn afzonderlijke eigenschappen. Bij de causale rol-flip staat K2 in de standaardweergave gespiegeld zodat zowel `HOND ↔ HOND` als `JAN ↔ MAN` verticaal blijven; een gezamenlijke Flip bewaart beide verticale verbindingen. De causale bronknoop `HOND` is rechtstreeks klikbaar; de klik selecteert op LEX `HIJ`, `DIE`, `DIE HOND`, `DE HOND` of `JEK`, maar wijzigt de bronknoop niet. Alle vijf verwijzen naar dezelfde hond; `DIE HOND` en `DE HOND` projecteren ieder twee gerealiseerde LEX-woorden. Lokale K2-Flip is noodzakelijk bij de dubbele subject/object-rolwisseling; globale interface-Flip is optioneel en spiegelt beide bomen zonder structuur, woordvolgorde of verticale referentie te wijzigen. Iedere boom behoudt zijn eigen unieke rijen en kolommen; tussen beide bomen mogen uitsluitend expliciet gedeclareerde verticale anafoorkolommen samenvallen. De gedeelde LEX-as volgt de gerealiseerde uiting; `OMDAT` is een verbindend LEX-element en een impliciet subject krijgt geen afzonderlijk LEX-woord. Compositie van willekeurig veel kernzinnen blijft vervolgwerk. Play gebruikt de omkeerbare volgorde `K1 → K2 vóór Flip → lokale K2-Flip → starre K2-uitlijning en verticale anaforen → LEX`; Reset keert terug naar uitsluitend raster en titel. De actieve testuiting blijft boven Play en werkvlak zichtbaar. Boomkleur, boomlijnzwaarte, boomruimte, onafhankelijke horizontale/verticale vertakkingsruimte en Flip zijn configureerbaar; standaard zijn boomtakken blauw, zwaar en in beide richtingen compact. Normatief: `UITING_EN_KERNZINNEN.md`; corpus: `samples/uitingen-kernzinnen.v1.json`. ### 0a.1 Input, analyse en viewerautoriteit Ruwe input is geen graphdefinitie. Iedere input doorloopt eerst een afzonderlijke analysefase. De analyzer—een lokale deterministische regelmodule of Codex—levert één of meer versieerbare voorstellen met kernzinnen, relaties, LEX-realisatie, reconstructie en categorievoorstel. De gebruiker hoeft kernzinnen niet handmatig in te voeren; alleen onoplosbare of inhoudelijk relevante ambiguïteit wordt voorgelegd. De database bewaart zowel ruwe input als analyseversies. Eén versie kan als actief worden aangewezen, maar alleen wanneer haar analysestatus `GOEDGEKEURD` is. Graphlite-engine en viewer mogen uitsluitend deze actieve goedgekeurde analyse consumeren. Zij mogen nooit rechtstreeks uit ruwe input analyseren, ontbrekende tekst aanvullen of een voorstel als noodgraph tekenen. De normatieve richting is: ```text input → analysevoorstel → goedgekeurde actieve analyse → Graphlite-engine → graphdata → viewer ``` De viewer is dus renderautoriteit, niet analyseautoriteit. De database is opslagautoriteit, maar ruwe databaserijen worden pas graphbron via de goedkeuringspoort. Publicatiestatus en analysestatus zijn afzonderlijk: `status = OK` alleen maakt een nog niet goedgekeurde nieuwe analyse niet renderbaar. Een eerder goedgekeurde actieve versie mag gepubliceerd blijven terwijl een nieuw voorstel wordt onderzocht. ### 0a.2 Syntax, Functional en Compact De centrale view is een presentatie van dezelfde actieve goedgekeurde analyse. Syntax toont syntactische categorieën; Functional vervangt die presentatie door `CLAUSE`, `ARG-STRUCT` en beschikbare rollen zoals `PRED`, `AGENS`, `PATIENS`, `THEMA` en `DOEL`. Knoopidentiteiten, lexicale bronnen, kernzingrenzen, relaties en LEX-realisatie blijven gelijk. De prominente tweestandenschakelaar staat buiten het plaatsingsmethodemenu en geldt per compositie voor alle kernzinnen. Zonder bekende rollen wordt Functional niet geconstrueerd. `Compact` is uitsluitend een layoutpreset. Het kiest compacte recursieve boomdichtheid, `auto-compact` takvolgorde en compacte horizontale/verticale kernzinvertakkingen; handmatige ruimtevergroting gaat terug naar 100%. Tekst, knoopsymbolen, analyse en relaties veranderen niet. Normatief: `FUNCTIONAL_DATABASE_COMPACT.md`. ## 0. Multi-OGN-discoursecompositie De berekende toepassing **Anafoor · multi-OGN** staat naast Language Tree en gebruikt een eigen compositielaag. S1 en S2 worden eerst afzonderlijk als OGN berekend. Daarna ordent één gezamenlijke LEX-as alle S1-items vóór alle S2-items. De compositor verschuift de complete S2 star totdat antecedent MAN en anafoor HIJ exact dezelfde kolom bezetten. Hun rechte verticale lijn is ongericht en heeft geen pijlpunt. De normale Language-Tree-keten hieronder wordt hierdoor niet gewijzigd. De drie nieuwe uitingen gebruiken dezelfde architectuur met `K1/K2` en meerdere gedeclareerde anafoorverbindingen, waaronder gelijktijdig `JEK ↔ DIE` en `JAN ↔ HEM`. Normatief: `MULTI_OGN_ANAPHOR.md` en `UITING_EN_KERNZINNEN.md`. ## 1. Autoriteit en afleidingsrichting De afleiding loopt in deze volgorde: ```text structure-config → LOG-majors en LOG-minors → LOG plant mogelijke LEX-plaatsen → horizontale LEX-bronprojectie op bronhoogte → alleen expliciete regels mogen een bronknoop verplaatsen → voorbeeldzin als validatie ``` `LOG` is de autoriteit voor de lineaire plaatsingsplanning, niet voor een zichtbare verplaatsing van een bronknoop. De projectieoorsprong én de blijvende positie van een bronknoop zonder expliciete regel zijn altijd de bronknoophoogte. De voorbeeldzin levert geen coördinaten. ## 2. Majors, minors en logische afstand De basisposities `S`, `O` en `V` zijn **majors**. Een insertie met `origin=LOG` of `origin=LOG+LEX` is een **minor**. Een insertie met `origin=LEX` krijgt wel een LEX-doel, maar geen LOG-minor. Iedere major en minor bezet een LOG-slot met een vaste breedte. De logische afstand tussen twee majors is: ```text dLOG(A,B) = |slot(B) - slot(A)| ``` Voorbeeld: ```text S O V dLOG(S,O) = 1 S m1 O V dLOG(S,O) = 2 S m1 m2 O V dLOG(S,O) = 3 ``` Een minor tussen `S` en `O` maakt de afstand tussen die majors dus exact één slot groter. Een minor tussen `O` en `V` verandert `dLOG(S,O)` niet. `logische afstand` is in dit project de operationele naam voor deze slotafstand. Het is geen claim dat de term buiten dit model al een gestandaardiseerde taalkundige maat is. ## 3. Intervallen Een minor wordt geplaatst met zowel een linker- als een rechtergrens: | Interval | `after` | `before` | |---|---:|---:| | vóór S | `START` | `S` | | tussen S en O | `S` | `O` | | tussen O en V | `O` | `V` | | na V | `V` | `END` | De dubbele begrenzing is normatief. Bij een andere LOG-majorvolgorde gebruikt de resolver eerst een aangrenzend paar. Als het paar niet aangrenzend is, blijft `after` leidend en wordt de plaats direct na die major gekozen. Meerdere minors in hetzelfde interval worden geordend op hun expliciete `order`; die volgorde is stabiel. ## 4. Bron → LEX; LOG plant, een regel verplaatst Iedere lexicale bron projecteert eerst exact horizontaal naar de LEX-as: ```text y(LEX-bronanker) = y(bronknoop) ``` De projectielijn bevat dus geen verticale sectie. De LOG-slotvolgorde levert vervolgens geplande plaatsen op LEX. Die planning is geen verplaatsingsopdracht. Zonder expliciete Language-Tree-regel blijft het woord op het horizontale bronanker en verschijnt geen trace. Majors kunnen meer dan één lexicaal bronitem leveren, bijvoorbeeld `pv` en `vdw` binnen major `V`; die items krijgen opeenvolgende LOG-doelrijen binnen de majorzone. Pas daarna worden expliciete LEX-regels logisch toegepast: - `Comp`; - topic/vooropplaatsing; - V2/persoonsvorm; - andere later gespecificeerde Wissels. Alleen wanneer zo'n expliciete regel geldt, verplaatst het woord rechtstreeks van zijn bronanker naar het bijbehorende doel. Er verschijnt dan één pijl en één trace. De SYNT- en Functional-bronstructuren worden niet gemuteerd. In `HOND BIJT MAN` blijven `HOND` en `MAN` op hun eigen bronhoogte; uitsluitend `BIJT` wisselt naar V2. ## 5. Configuratiecontract De gebruikersconfig gaat aan de toepassing vooraf: ```text Voorconfig · Insertie LEX + LOG → Toepassing · Bijwoorden → LOG-minors en/of directe LEX-inserties ``` LEX, SYNT en LOG zijn in Voorconfig onafhankelijk schakelbaar. De toepassing Bijwoorden vereist LEX + LOG. De asschakelaars voegen zelf geen inserties toe; ze stellen alleen de infrastructuur beschikbaar. SYNT is in rc.37 nog niet aan een insertietoepassing gekoppeld. De normatieve HTML-config staat in `structure-config.html`: ```html
``` Binnen deze sectie: - `.log-major-config` definieert majors en hun lexicale sources; - `.log-interval-config` definieert `after`/`before`; - `.log-class-config` koppelt een bijwoordklasse aan een standaardinterval. Een voorbeeld kan voor compatibiliteit een structurele annotatie dragen: ```html data-log-interval="O-V" data-log-after="O" data-log-before="V" ``` Bij `data-example-controls-layout="false"` negeert de renderer deze positiehints en kiest hij het LOG-interval via `.log-class-config`. Daardoor kan de lineaire positie in een voorbeeldzin de LOG- of LEX-layout niet terugsturen. Alleen bij `data-example-controls-layout="true"` mogen zulke annotaties de automatische klassekeuze vervangen. Een expliciete keuze in de Config-UI heeft altijd voorrang. ## 6. Rendering - Eén LOG-slot is een vaste logische afstandseenheid. De waarde `data-axis-slot-pixels` wordt gebruikt wanneer een slot buiten de aanwezige majorankers moet worden geëxtrapoleerd. - Met een centrale boom behouden majors hun eigen bron-x. De fysieke pixelafstand mag daardoor variëren; de `logical_slot`-afstand blijft normatief voor de afleiding naar LEX. - Major- en minorlabels hebben geen invloed op de slotafstand. - Een LOG-major behoudt de horizontale positie van zijn bron en projecteert rechtstreeks verticaal naar de zuidas; hij wordt niet naar het midden getrokken. - LOG-minors zonder eigen boombron staan op een compacte tweede labelrij. - De LEX-rijstap komt uit `data-lex-slot-pixels`. - Bron → LEX blijft altijd horizontaal; verticale trajecten bestaan alleen als Wissel op de LEX-as. - Gevulde TOPIC- en V2-rijen tonen geen onderliggend leeg-slotvak. - Bewegingslabels zijn compact genummerd; de volledige betekenis staat in het trajectelement. - De actieve zin staat boven de graph, met vrije ruimte eronder voor een mogelijke noord-as. - Het vaste projectieframe omvat de maximale actuele LOG-spanne, zodat projectiekeuzes de centrale graph niet laten verspringen. De Play-presentatie gebruikt na de centrale boomopbouw twee afzonderlijke configuratiefasen: ```text LOG → LEX ``` 1. `LOG` tekent eerst de zuidas en plaatst majors/minors. 2. `LEX` toont de lexicale bronnen eerst op hun horizontale bronankers en voert uitsluitend expliciete upward-Wissels naar topic, V1 of V2 uit. LOG plant ruimte maar verplaatst niets. Pas in de eindstap volgen de overige projectiepanelen. Er bestaat geen afzonderlijke lege ruimtefase. LEX activeert voorlopig drie plaatsingsmechanismen: upward-Wissels vanaf een zichtbare bron, toepassingsgebonden insertieplaatsen en rechtstreeks geschreven Comp. Generieke lege kandidaten vóór, na of tussen actieve rijen en iedere downward/post-V2-Wissel zijn no-show. Ze hebben geen Config-optie, rendering of nieuwe opslagwerking. Oude velden mogen uitsluitend compatibel worden genegeerd; het gebruik van vóór, na en tussen wordt later geëvalueerd. ### 6.1 Richting van een Wissel Voor een echte Wissel is de zichtbare bronprojectie de harde referentie: ```text toY < fromY → data-display-direction="up" → voer de Wissel uit toY ≥ fromY → geen traject → blijf op de bronhoogte ``` `Up` beschrijft SVG-geometrie en geen syntactische upward-movementclaim. Een ondubbelzinnige topicalisatie-fixture illustreert topic/V2; `BIJT HOND MAN?` V1, `HOND BIJT MAN` plaatst HOND op positie 1 en BIJT op V2; MAN blijft op bronhoogte. `DAT`/`OMDAT` worden zonder bronpijl rechtstreeks in Comp geschreven. Een LOG-reservering mag de bronreferentie niet vervangen en kan dus geen lager doel legitimeren. Heavy NP Shift, extrapositie en morfologische Lowering vallen buiten rc.45. Een toekomstige regelspecificatie moet bron, lineair doel, structurele status, fase en trace-/kopiegedrag expliciet toevoegen. Geen daarvan mag uit schermrichting of uit de aanwezigheid van een lege kandidaat worden afgeleid. ## 7. Opslag en validatie Een `.ogn`-document bewaart: - `log.authority`; - `log.position_unit`; - `log.insertion_interval`; - de major/minor-`sequence` met `logical_slot`; - `d(S,O)`, `d(O,V)` en `d(S,V)`; - `log.lex_position_source`; - `log.lex_projection_origin`; - `log.lex_placement_mode`; - `log.example_controls_layout`; - `example.sentence_type`; - dezelfde LOG-sequentie als bron van de LEX-doelrijen. Nieuwe documenten bewaren geen generieke `additional_open_slot_*`-velden. Geldige zinsoorten zijn `main-declarative`, `polar-question`, `subordinate-dat` en `subordinate-omdat`. De releasetest `tools/check_log_slot_distance.py` verifieert onder meer dat nul, één en twee minors de majorafstand respectievelijk met nul, één en twee slots vergroten. De releasetest `tools/check_lex_horizontal_projection.py` verifieert met `BIJT` dat eerst de lage bronhoogte wordt gebruikt en daarna in één zichtbare stap rechtstreeks het V2-einddoel. Zij bewaakt ook dat de bronprojectielijn geen verticale sectie bevat, dat `HOND BIJT MAN` uitsluitend `BIJT` verplaatst en dat `MAN` exact op de bronhoogte van de centrale MAN-knoop blijft. Dezelfde test bewaakt dat een doel onder een hoge bron wordt geweigerd, ook wanneer een LOG-reservering dat doel intern als eerdere rij zou behandelen. `tools/check_projection_cleanup.py` bewaakt daarnaast de directe verticale LOG-projectie, het opruimen van gevulde lege slots, de ingebouwde bijwoordkeuzes, het ene introbeeld en de zinkop boven de graph. ## 8. Oude notatie zonder minors Bestanden zonder LOG-minors blijven geldig. Dan zijn opeenvolgende majors één slot van elkaar verwijderd. Oude `LEX`-hostvelden worden als scope-/compatibiliteitsmetadata gelezen, maar zijn niet langer plaatsingsautoriteit zodra `data-authority="LOG"` en `data-lex-position-source="LOG"` actief zijn. Ook dan blijft `data-lex-projection-origin="SOURCE-Y"` de projectieoorsprong bepalen. ## Profielbron en projectieselectie Voor iedere insertie wordt eerst het effectieve gebruiksprofiel bepaald. `origin=LOG` en `origin=LOG+LEX` worden in de LOG-slotsequentie opgenomen; `origin=LEX` niet. De afzonderlijke LEX-plaatsingssequentie bevat alle origins. Hierdoor kan dezelfde lineaire bestemming twee verschillende afleidingsmechanismen hebben zonder dat de centrale boom verandert.